• Przystępujemy do rozpatrzenia punktu 36. porządku dziennego: Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o przedstawionym przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projekcie ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (druki nr 2299 i 3560).

    Bardzo proszę panią poseł Elżbietę Achinger o przedstawienie sprawozdania komisji.

  • Pani Marszałek! Panie Ministrze! Szanowni Państwo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka dotyczące przedstawionego przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, druki nr 2299 i 3560.

    Podstawowym celem tej nowelizacji było zapewnienie lepszej realizacji wynikającego z konstytucji prawa podmiotowego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W aktualnym stanie prawnym w sądownictwie powszechnym brak jest instytucji asesora sądowego. Została ona usunięta z systemu prawa wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2007 r. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku uznał za dopuszczalne z konstytucyjnego punktu widzenia powoływanie sędziów na czas oznaczony. Trybunał stwierdził, że z funkcjonalnego punktu widzenia niezawisłość nie musi oznaczać dożywotniego powołania albo powołania do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego, ale musi oznaczać pewien okres stabilizacji w wykonywaniu funkcji sędziowskich. Brak więc podstaw ku temu, by orzeczenie trybunału interpretować jako bezwzględny zakaz dopuszczenia do orzekania osób innych niż sędziowie w znaczeniu konstytucyjnym. W tym bowiem zakresie także międzynarodowe standardy wiążące Polskę wskazują na wiele możliwych wariantów rozwiązań zgodnych z zasadami państwa prawa. Takie też były przyczyny powstania projektu opracowanego w uzgodnieniu z Krajową Radą Sądownictwa, ministrem sprawiedliwości, Naczelnym Sądem Administracyjnym, który ma przywrócić sądownictwu instytucję asesora.

    Projektowane regulacje przewidują ustawowe gwarancje niezależności od organów władzy wykonawczej, co umożliwi asesorowi nieskrępowane wykonywanie władzy sądowniczej w powierzonym zakresie. Zapewniają to następujące regulacje: uniezależnienie powołania asesora od ministra sprawiedliwości, przyznanie asesorowi immunitetu sędziowskiego, ustalenie czasowych ram pełnienia funkcji, ścisłe określenie zakresu powierzonej władzy sądowniczej. Aby zapewnić asesorowi sądowemu niezależność od organów administracji rządowej, projekt przewiduje, że analogicznie jak w przypadku sędziów asesorów sądowych będzie powoływać prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Tym samym prezydent będzie działał w tym zakresie z wykorzystaniem prerogatywy, o której mowa w art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP. Asesor sądowy obejmujący stanowisko składałby wobec prezydenta ślubowanie według roty analogicznej do roty przewidzianej dla sędziów. Natomiast przyznanie asesorowi sądowemu immunitetu odpowiadającego zakresem uprawnieniom przysługującym sędziom nastąpi poprzez odpowiednie zastosowanie do asesorów przepisów dotyczących sędziów. Nowelizacja przewiduje także ustalenie czasowych ram pełnienia funkcji przez asesora sądowego, powołanie go będzie następowało na okres pięciu lat. Projektowana regulacja w sposób precyzyjny wskazuje także zakres władzy sądowniczej, która będzie powierzana asesorom. Przede wszystkim określa, że asesor będzie wykonywał czynności wyłącznie w sądzie rejonowym, ponieważ powołując asesora sądowego, prezydent RP wyznacza miejsce służbowe, czyli siedzibę pracy, właśnie w sądzie rejonowym. Projekt przewiduje, że asesor sądowy nie będzie orzekać w sprawach stosowania tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym oraz w sprawach z zakresu postępowania upadłościowego, co jest przede wszystkim uzasadnione ciężarem gatunkowym wymienionych spraw. Dla wypełnienia ustrojowych standardów funkcjonowania asesorów ważkie znaczenie ma fakt, że projekt zakłada, iż będą niezawiśli i będą podlegać tylko konstytucji oraz ustawom, a także unormowanie zakładające odpowiednie stosowanie do asesorów przepisów dotyczących sędziów. Projektowana ustawa zawiera również regulacje dotyczące oceny pracy asesora, uwzględniające zmiany, które weszły w życie w dniu 8 lipca 2013 r.

    Nowelizacja, proszę państwa, ustala status asesora sądowego, przesądza o tym, że zadania z zakresu wymiaru sprawiedliwości wraz z sędziami wykonują również asesorzy sądowi, ale tylko w zakresie, który określa ustawa, zrównuje w zakresie orzekania ławników z sędziami i asesorami sądowymi, włącza asesorów sądowych do katalogu podmiotów, które pozostając ze sobą w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa, nie mogą wykonywać obowiązków służbowych w tym samym wydziale sądu, ustala również, że prezes sądu jest zwierzchnikiem służbowym asesorów sądowych w danym sądzie.

    Istnieje bardzo duża grupa osób, które mogą zostać asesorami, mogą starać się o pełnienie tej funkcji, dlatego projekt przewiduje wprowadzenie w dziale II ustawy P.u.s.p. nowego rozdziału 4 zawierającego regulacje poświęcone wyłącznie statusowi asesora sądowego. Oprócz regulacji, które wcześniej omówiłam, znalazły się tam przepisy dotyczące wymogów kwalifikacyjnych, oceny pracy, przypadków wygaśnięcia stosunku służbowego asesora, wynagrodzenia oraz kwestii delegowania asesora do pełnienia obowiązków w innym sądzie rejonowym, a także zakazu członkostwa asesora sądowego w partii politycznej i w związku zawodowym.

    Projekt przewiduje również przywrócenie instytucji asesora w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny istniejącego do tej pory przepisu ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych upoważniającego prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego do mianowania asesorów sądowych w tej chwili nie stosuje. Zgodnie z obecnym projektem do pełnienia urzędu na stanowisku asesora sądowego w wojewódzkim sądzie administracyjnym będzie mógł być powołany również kandydat, który spełnia wymagania określone dla kandydata na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego, z wyłączeniem wymogu ukończenia 35 lat oraz ze skróceniem wymaganego okresu wykonywania określonego ustawą zawodu prawniczego.

    Wejście w życie ustawy w proponowanym przez projekt brzmieniu z dniem 1 stycznia 2016 r. nie spowoduje negatywnych skutków dla budżetu państwa. Projekt przewiduje wprowadzenie przepisów przejściowych, które zostały bardzo szczegółowo opracowane, tak aby dać szansę bardzo wielu osobom wykonującym różne zawody na skorzystanie z tej możliwości.

    Ustalenie sposobu dochodzenia do zawodu sędziego jest istotne dla prawidłowego funkcjonowania prawa. Obowiązkiem prawodawcy jest zadbanie o to, by wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej wydawane były przez sędziów dobrze przygotowanych merytorycznie, przez sędziów o nienagannej postawie etycznej, dla których wykonywanie czynności sędziowskich jest również pełnieniem istotnej misji. Zaproponowane, przepracowane przez komisję sprawiedliwości i podkomisje rozwiązanie poprzez stworzenie stanowiska asesora sądowego pozwoli naszym zdaniem na dokonanie oceny predyspozycji i cech charakteru sędziego przed wyposażeniem go w atrybut nieusuwalności oraz w kompetencje do rozpoznawania spraw o większej wadze. Sędziami decydującymi o istotnych dla ludzi sprawach powinni być najlepsi z najlepszych. Obywatele oczekują od sędziów nie tylko wysokiego stopnia zawodowych kwalifikacji, lecz również życiowego doświadczenia, wrażliwości i wierności nakazom etyki.

    W imieniu komisji bardzo proszę o pozytywne przyjęcie projektu. Dziękuję bardzo.

    (Oklaski)

  • Bardzo dziękuję, pani poseł.

    Sejm ustalił, że w dyskusji nad tym punktem porządku dziennego wysłucha 5-minutowych oświadczeń w imieniu klubów i koła.

    Otwieram dyskusję.

    Jako pierwsza głos zabierze pani poseł Brygida Kolenda-Łabuś z klubu Platforma Obywatelska.

  • Szanowna Pani Marszałek! Panowie Ministrowie! Panie i Panowie Posłowie! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska wobec przedstawionego przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, druk nr 2299, oraz sprawozdania Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, druk nr 3560.

    Projekt dotyczy ponownego wprowadzenia asesorów do kręgu podmiotów wykonujących wraz z sędziami zadania w zakresie wymiaru sprawiedliwości.

    Mój klub z pełną aprobatą przyjmuje inicjatywę ustawodawczą prezydenta RP jako rozwiązanie od dawna oczekiwane przez środowiska prawnicze. Na ręce pana ministra składam inicjatorowi, czyli panu prezydentowi, podziękowania za tę inicjatywę.

    Przepisy o asesorach sądowych, jak już powiedziała pani sprawozdawca, zostały uchylone 4 marca 2009 r. w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał stwierdził wówczas niezgodność z konstytucyjną zasadą trójpodziału władzy przepisu, mocą którego asesorów powoływał minister sprawiedliwości, reprezentant władzy wykonawczej, a możliwość odwołania asesora stanowiła, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, istotne ograniczenie jego niezależności i niezawisłości. W ocenie mojego klubu istotną wadą był również brak udziału Krajowej Rady Sądownictwa w procedurze powoływania asesora.

    Dyskusja o modelu dojścia do zawodu sędziego ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania państwa. Od 2009 r. korpus sędziowski zasilany jest głównie przez absolwentów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Gremia sędziowskie wskazują, że asesura jest najlepszym sposobem weryfikacji, czy kandydat na sędziego sprawdza się w tej roli. Przed rokiem 2009 o nominację sędziowską ubiegali się niemal wyłącznie asesorzy sądowi mający kilkuletnią praktykę w orzekaniu. Obecnie na stanowiska sędziów zgłaszają się osoby nieposiadające takiej praktyki w ogóle lub posiadające ją w bardzo wąskim zakresie, np. referendarze sądowi.

    Asesorów powoływać będzie prezydent RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Zasadnicza różnica między asesurą a stanem sędziowskim ma polegać na czasowym charakterze asesury w przeciwieństwie do bycia sędzią, który powoływany jest dożywotnio. Wszystkie przywileje sędziów, które są gwarancją niezawisłości i niezależności, mają również przysługiwać asesorom, z immunitetem włącznie. Dla wypełnienia ustrojowych standardów funkcjonowania asesorów ważkie znaczenie ma projektowana norma zakładająca, że w zakresie orzekania asesorzy sądowi są niezawiśli i podlegają tylko konstytucji oraz ustawom. Asesor sądowy będzie powoływany na pięć lat i będzie nieusuwalny w okresie sprawowania urzędu. Odwołanie możliwe będzie wyłącznie w trybie postępowania dyscyplinarnego, tak jak w przypadku sędziów. W ten sposób uniknie się zarzutu, że na orzeczenia asesora można wpływać z zewnątrz. Asesor sądowy nie będzie orzekać w sprawach stosowania tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym oraz w sprawach z zakresu postępowania upadłościowego i restrukturyzacyjnego, co jest uzasadnione ochroną bardzo istotnych wolności obywatelskich i ciężarem gatunkowym spraw, a co za tym idzie – koniecznością posiadania odpowiednio większego doświadczenia zawodowego, którym asesor nie będzie się jeszcze legitymował.

    Projekt przewiduje również przywrócenie instytucji asesora w postępowaniu sądowoadministracyjnym, analogicznie do tego, jak to jest w sądach powszechnych. Istniejący do tej pory przepis art. 26 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, który upoważnia prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego do mianowania asesorów sądowych i powierzenia im pełnienia czynności sędziowskich na okres nieprzekraczający pięciu lat, nie był stosowany.

    W trakcie prac podkomisji, a następnie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka dokonano takiej modyfikacji projektu, która zapewnia w zakresie dotyczącym asesorów sądowych regulację kompleksową i spójną z normami odnoszącymi się do sędziego.

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska pozytywnie ocenia wprowadzenie do wymiaru sprawiedliwości funkcji asesora sądowego, konieczne jest bowiem sprawdzenie kandydata na sędziego w działaniu, w podejmowaniu samodzielnych decyzji. Przywracana w projekcie asesura tworzy warunki do oceny predyspozycji i cech charakteru kandydata na sędziego powoływanego dożywotnio.

    Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska będzie głosować za przyjęciem projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w brzmieniu przedstawionym w sprawozdaniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, druk nr 3560. Dziękuję bardzo.

    (Oklaski)

  • Dziękuję bardzo, pani poseł.

    Zanim głos zabierze pan poseł Ast, 3 minuty przerwy.

    (Przerwa w posiedzeniu od godz. 17 min 14 do godz. 17 min 17)

  • Wznawiam obrady.

    Kontynuujemy rozpatrywanie punktu 36. porządku dziennego.

    Bardzo proszę o zabranie głosu pana posła Marka Asta z klubu Prawo i Sprawiedliwość.

    Bardzo proszę.

  • Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec sprawozdania Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o przedstawionym przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projekcie ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, druki nr 2299 i 3560.

    Niewątpliwie projekt przywracający instytucję asesora sądowego jest oczekiwany przez środowisko. To pokazuje rzeczywistość, jeżeli chodzi o minione 6 lat, od kiedy instytucja asesora sądowego przestała funkcjonować z uwagi na przywoływane już dzisiaj orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. To pokazuje potrzebę tej regulacji, dlatego że problemy, z którymi borykają się sądy, jeżeli chodzi o sytuację kadrową, rzutują również na zatory dotyczące orzekania w sprawach, kolejki i te wszystkie bolączki wymiaru sprawiedliwości, za które trzeba się, niestety, uderzyć w piersi, bo po części odpowiada za to oczywiście ustawodawca.

    W trakcie pierwszego czytania zgłaszaliśmy wątpliwości co do prezydenckiego przedłożenia. Mieliśmy pewne obawy, które były związane przede wszystkim z tym, czy projekt wykonuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Chodzi o to, czy po prostu nie będzie tak, że te przepisy, które przywrócą instytucję asesora sądowego, znowu będą kwestionowane z uwagi na ich konstytucyjność. Mówiliśmy również o tym, że instytucja sędziego, zawód sędziego to korona zawodów prawniczych. Ten zawód rzeczywiście zasługuje na to, żeby był tak uregulowany, jeżeli chodzi o sposób wchodzenia do zawodu, aby była gwarancja, że będą go wykonywały osoby o rzeczywiście najwyższych kwalifikacjach, największym doświadczeniu, i to nie tylko zawodowym, ale również życiowym. Wydaje się, że w trakcie prac legislacyjnych w podkomisji i komisji pewne niedociągnięcia, niedostatki projektu zostały zniwelowane. Ten projekt zostanie przez Wysoką Izbę uchwalony, bo jest pełna świadomość dotycząca potrzeby tej regulacji. Jednocześnie ciągle mamy pewne wątpliwości, bo faktycznie jest tak, że wyrokować w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej powinien jednak pełnoprawny sędzia. Tutaj mamy do czynienia z instytucją sędziego na czas określony, ale chciałbym też przypomnieć, że taką propozycję swego czasu składał też śp. prezydent Lech Kaczyński. W naszym systemie sądownictwa, który przyjęliśmy, który działa w oparciu o ustawę Prawo o ustroju sądów powszechnych, tego dobrego, idealnego rozwiązania pewnie nie będzie.

    Dlatego też Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość, mając pełną świadomość tego, że te rozwiązania ciągle jeszcze nie są idealne, będzie jednak popierał projekt ustawy i zagłosuje za jego przyjęciem. Dziękuję bardzo.

  • Dziękuję bardzo.

    W imieniu klubu Polskiego Stronnictwa Ludowego miał się wypowiedzieć pan poseł Józef Zych, ale nie widzę pana posła.

    Pani Małgorzata Sekuła-Szmajdzińska złożyła swoją wypowiedź w imieniu Sojuszu Lewicy Demokratycznej na piśmie

    Pana Andrzeja Dery, który miał się wypowiadać w imieniu klubu Zjednoczona Prawica, też nie widzę.

    W takim razie wyczerpaliśmy listę osób zapisanych do głosu.

    Zapisała się tylko jedna osoba do zadania pytania, pan poseł Marek Ast.

    Czy ktoś jeszcze z państwa chciałby zapisać się do zadania pytania?

    Nie widzę.

    Zamykam listę.

    W takim razie, panie pośle, bardzo proszę o zadanie pytania.

    Ma pan 1 minutę.

  • Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam jedno pytanie. Ponieważ środowisko aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury też brało udział w pracach nad tą ustawą i zgłaszało liczne propozycje poprawek, to nawet wczoraj nosiłem się z zamiarem złożenia takowych, ale po dyskusji uznaliśmy, że nie ma takiej potrzeby, że niektóre poprawki nie są uzasadnione, a te, które były zgłaszane i miały wpłynąć na poprawę projektu, zostały uwzględnione. To sobie wyjaśniliśmy. Niemniej jednak chciałbym, żeby z trybuny sejmowej padło też wyjaśnienie ze strony pana ministra dotyczące tego zakreślenia czasowego, jeśli chodzi o przepisy przejściowe, terminu do 31

    (Dzwonek)

    grudnia 2022 r., w zakresie możliwości ubiegania się o stanowisko asesora sądowego przez osoby, które ukończyły aplikację sędziowską w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ponieważ był postulat, żeby ten okres był nieograniczony. Tak więc po prostu proszę o wyjaśnienie, dlaczego postulat ograniczenia czasowego jednak został uwzględniony w projekcie ustawy, dlaczego zgodnie jakby z propozycjami środowisk aplikantów ten…

    Wicemarszałek Elżbieta Radziszewska: Bardzo dziękuję.

    …zapis nie został tutaj pominięty, tak żeby aplikanci mogli się ubiegać bezterminowo o funkcję asesora. Dziękuję.

  • Bardzo dziękuję, panie pośle.

    Odpowiedzi w imieniu rządu udzieli pan minister Wojciech Hajduk z Ministerstwa Sprawiedliwości, podsekretarz stanu.

    A ja chciałabym bardzo serdecznie przywitać młodzież, moich rodaków z parafii w Bełchatowie, razem z księżmi sercanami.

    Witam bardzo serdecznie państwa w Sejmie i pozdrawiam.

    (Oklaski)

    Bardzo proszę, panie ministrze. Oddaję panu głos.

  • Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Intencją projektodawcy, jak również intencją komisji sejmowej, która pracowała nad projektem, było wprowadzenie jako reguły dochodzenia do zawodu sędziego w odniesieniu do aplikantów sądowych poprzez asesurę. Jednakże trzeba uwzględnić fakt, że aplikanci, którzy do tej pory ukończyli aplikację sądową i zdali egzamin sędziowski, mają prawo do ubiegania się o stanowisko sędziego wprost, bez asesury. Stąd zamieszczenie tej cezury czasowej, roku 2022, by osoby, które dziś mają takie uprawnienia i które mogą się ubiegać o stanowisko sędziego, mogły bezpośrednio – bezpośrednio, tj. z pominięciem asesury – ubiegać się o to stanowisko i by od tego momentu, od roku 2022, jedyną drogą dla aplikantów sądowych dojścia do zawodu sędziego była droga prowadząca poprzez asesurę. Chodzi o to, aby uwzględnić pewne prawa nabyte przez te osoby, które mogą ubiegać się o stanowisko sędziego i mają jeszcze 7 lat, by z tego prawa skorzystać, a następnie, od roku 2022, wprowadzić już stały mechanizm ubiegania się o stanowisko sędziego dla aplikantów, którzy kończą Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury, poprzez instytucję asesora sądowego. Dziękuję bardzo.

  • Bardzo dziękuję panu ministrowi.

    Na zakończenie głos zabierze sprawozdawca pani poseł Elżbieta Achinger.

    Bardzo proszę.

  • Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Chciałabym przede wszystkim bardzo serdecznie podziękować wszystkim siłom, które doprowadziły do tego, że dzisiaj przedstawiliśmy sprawozdanie z zakończonych prac w komisji sprawiedliwości, a zwłaszcza kolegom, którzy pracowali w podkomisji, również przedstawicielom Krajowej Rady Sądownictwa, prokuratury, ministerstwa, kancelarii pana prezydenta, na czele z panem ministrem Łaszkiewiczem. Muszę powiedzieć, że była to długa, żmudna praca, bo projektowaliśmy to praktycznie cały rok, ale myślę, że efekty dla wymiaru sprawiedliwości będą jak najbardziej korzystne. Tak że jeszcze raz bardzo serdecznie dziękuję.

    (Oklaski)

  • Bardzo dziękuję, pani poseł.

    Dziękuję wszystkim państwu za udział w dyskusji i dziękuję bardzo panu ministrowi za udział w tym punkcie obrad.

    Zamykam dyskusję.

    Do trzeciego czytania projektu ustawy przystąpimy na następnym posiedzeniu Sejmu.